Verkiezingsnieuws

Achtergrondinformatie over Gemeenteraadsverkiezingen

z 09 u 2017

Eenmaal in de vier jaar vinden in Nederland verkiezingen voor de gemeenteraad plaats. De laatste gemeenteraadsverkiezingen waren op woensdag 18 maart 2014. De volgende verkiezingen staan gepland voor woensdag 21 maart 2018. 

Zowel nationale partijen, lokale partijen als individuele burgers kunnen zich kandidaatstellen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het college van burgemeester en wethouders van gemeenten is verantwoordelijk voor de organisatie van de verkiezingen. 

Kiesgerechtigdheid
Om een stem uit te kunnen brengen (actief kiesrecht) bij de gemeenteraads-verkiezingen gelden dezelfde eisen voor Nederlandse kiezers en EU-burgers. Zij moeten:

  • achttien jaar of ouder zijn;
  • niet uitgesloten zijn van het kiesrecht;
  • volgens de gemeentelijke basisadministratie op de dag van kandidaatstelling in een Nederlandse gemeente wonen.

Deze voorwaarden gelden ook voor niet-EU-inwoners die minimaal vijf jaar legaal in Nederland verblijven; het hebben van de Nederlandse nationaliteit is dus geen voorwaarde voor het mogen stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. De voorwaarden om verkiesbaar te zijn (passief kiesrecht) voor de gemeenteraadsverkiezingen komen nagenoeg overeen met de voorwaarden voor het actief kiesrecht. Relevant voor het passief kiesrecht is nog dat de toetsdatum van de woonplaats en het leeftijdsvereiste niet de dag van kandidaatstelling is, maar de dag van (eventuele) toelating tot de gemeenteraad.

Registratie politieke partijen
Lokale politieke partijen die onder een bepaalde naam (in de wet heet dit: aanduiding) willen deelnemen aan gemeenteraadsverkiezingen, dienen deze aanduiding te laten registreren bij het centraal stembureau van de betreffende gemeente. Aanduidingen die al zijn geregistreerd voor de verkiezingen van de Tweede Kamer of provinciale staten hebben in principe 'doorwerking'. Dit heeft tot gevolg dat deze aanduidingen niet opnieuw worden geregistreerd in de verschillende gemeenten voor de gemeenteraadsverkiezingen.


Kandidaatstelling
Op de dag van kandidaatstelling leveren politieke partijen hun kandidatenlijst in bij het centraal stembureau in de gemeente waarin zij aan de verkiezingen willen deelnemen. Politieke partijen die voor het eerst deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen of die bij de vorige gemeenteraadsverkiezing geen zetel hebben behaald, moeten een waarborgsom te betalen. Ook moeten nieuwe partijen – en geregistreerde politieke partijen die bij de laatste verkiezingen geen zetels hebben behaald – ondersteuningsverklaringen overleggen. 


Stembureaus
De stembureaus zijn geopend van 's ochtends 07.30 uur tot 's avonds 21.00 uur. Alleen bijzondere stembureaus kunnen eerder open gaan; ze sluiten altijd uiterlijk om 21.00 uur. Zoveel mogelijk stembureaus, in ieder geval 25 % van het aantal stembureaus, dienen qua ligging en inrichting geschikt te zijn voor kiezers met een lichamelijke beperking.


Stemmen
Kiesgerechtigden krijgen uiterlijk veertien dagen voor de verkiezingen op hun huisadres een uitnodiging om te stemmen: een stempas. Met een stempas kan een kiezer in elk stembureau binnen zijn gemeente stemmen.


Identificatieplicht
Kiezers die hun stem uitbrengen, dienen zich te identificeren met een identiteitsbewijs. Dit identiteitsbewijs mag maximaal vijf jaar zijn verlopen.


Volmacht
Kiezers kunnen iemand anders machtigen die op de dag van stemming voor hen stemt: dit heet stemmen bij volmacht.


Verkiezingsuitslag
Voor de uitslagberekening maken gemeenten, hoofdstembureaus en centrale stembureaus gebruik van ondersteunende software verkiezingen (OSV) die in opdracht van de Kiesraad is ontwikkeld.
Voor uitslagen van eerdere gemeenteraadsverkiezingen verwijzen wij u naar de Databank Verkiezingsuitslagen van de Kiesraad.
Over het algemeen maakt het ANP al op de dag van stemming 's avonds voorlopige verkiezingsuitslagen bekend. Deze zijn gebaseerd op gegevens die het ANP rechtstreeks van gemeenten ontvangt en hebben geen officiële status. De bekendmaking van de officiële verkiezingsuitslag gebeurt tijdens openbare zittingen van de centrale stembureaus van de gemeenten.


Benoemingen
Het centraal stembureau benoemt de gemeenteraadsleden. Als een kandidaat bij de verkiezing verkozen is verklaard, wordt beoordeeld of hij of zij kan worden toegelaten als lid van de gemeenteraad. Er wordt dan gekeken of hij/zij aan de vereisten voor het lidmaatschap voldoet. Ook wordt beoordeeld of hij/zij geen betrekkingen vervult die onverenigbaar zijn met het lidmaatschap van de gemeenteraad in een zogeheten geloofsbrievenonderzoek.


Gemeenteraadsverkiezingen in vogelvlucht
Per 1 januari 2017 is het aantal gemeenten 388. Drie decennia geleden bestond Nederland nog uit 774 gemeenten. De omvang van een gemeenteraad hangt samen met het aantal inwoners van de gemeente. De grootste gemeenteraden van Nederland (bij gemeenten met meer dan 200.000 inwoners) telt 45 leden, de kleinste 9 leden (bij gemeenten met minder dan 3000 inwoners). Het aantal raadsleden – en dus zetels – is altijd oneven.

Het college van burgemeester en wethouders (B&W) is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de gemeente. De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en van het college van B&W. Wethouders worden benoemd door de gemeenteraad, burgemeesters door de regering, na een procedure waarin ook de gemeenteraad een belangrijke stem heeft.

Bron: Kiesraad, zie ook https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/inhoud/gemeenteraden